De geschiedenis van de piano: de allereerste ooit

De huidige moderne piano heb je waarschijnlijk al ontelbaar vaak gezien. Je komt het instrument hedendaags overal tegen en los van de vraag of het instrument akoestisch of digitaal van aard is zien ze er uiteindelijk nagenoeg hetzelfde uit. De verschillende zitten hem uiteindelijk materiaalkeuze, kleur en unieke details, wat uiteindelijk de klank, speelbaarheid en natuurlijk de prijs bepaalt.


Wist-je-datje?
De duurste piano 1,2 miljoen euro kost en in opdracht is gemaakt door Steinway & Sons?

null Beeld UNKNOWN
Bron: demorgen

Dus.. terug naar het onderwerp.

Ik vroeg mij laatst af op welke manier de moderne piano nu tot stand is gekomen en welke ontwikkelingen het instrument in de afgelopen jaren eigenlijk allemaal heeft doorstaan om te komen waar hij nu is. Vandaar dat hij mij leuk lijkt om een reeks blogposts te maken waarin ik eens dieper in de geschiedenis van de piano duik (🎹🏊‍♂️) en vandaag dus het eerste deel.


De allereerste ooit..
Iemand moet de eerste zijn. maar wie is deze onbekende pianovader? Deze held? De man waar wij pianisten alles aan te danken hebben?

Een zoektocht op internet leert mij dat Bartolomeo Cristofori (geboren 4 mei 1655) de uitvinder van de allereerste piano is welke toen nog pianoforte of fortepiano genoemd werd. Het instrument werd gemaakt ergens tussen 1698 en 1709 en werd de opvolger van de toen al bestaande klavecimbels. Het grootte verschil tussen beide instrumenten was dat op de pianoforte elke toon afzonderlijk van elkaar zowel zacht als hard gespeeld kon worden. Dit lees je ook terug in de naam die aan het instrument gegeven is (klavecimbel che fà il piano e il forte) wat in het Italiaans letterlijk ‘zacht’ en ‘sterk’ betekent.


Hoe werkt een klavecimbel?
Wat opvalt bij de klavecimbel is dat de kleuren van de toetsen precies andersom zijn van de huidige keuze: grote zwarte en klein witte toetsen. Maar niet alleen de kleuren van de toetsen zijn anders: het grootste verschil zit hem in de binnenkant en het gevolg daarvan.

Bij de moderne piano slaat een hamertje tegen een snaar bij het indrukken van een toets. Bij een klavecimbel wordt de snaar als het ware getokkeld door middel van een soort pennetje of plectrum, welke oorspronkelijk gemaakt werden van ganzenpennen.

Tijdens het indrukken van een toets wordt er simpel gezegd een hout latje (3) in beweging gebracht waardoor het pennetje (4) de snaar (1) meeneemt naar boven. Op een gegeven moment houdt het pennetje de snaar niet meer waarna hij hem loslaat en er geluid vrijkomt doordat de snaar gaat resoneren. Laat de speler vervolgens de toets weer los, dan zakt het geheel weer naar beneden en raakt het pennetje wederom de snaar (wat hoorbaar is). uiteindelijk rust de demper (5) ook weer op de snaar waardoor het geluid wegsterft.


Een uniek geluid. Maar met beperkingen. Om met meer dynamiek te kunnen spelen zie je ook klavecimbels met twee rijen toetsen boven elkaar, te vergelijken met een pijporgel. Ook is het moeilijk om ‘lange’ noten te spelen, omdat het geluid snel wegsterft. Een truc om de noot toch langer te laten klinken is door een ‘trill’ te spelen.

Alles komt samen
In onderstaand filmpje.


Het is belangrijk te weten dat de term ‘Klavecimbel’ een verzamelnaam is voor meerdere snaar- en toetseninstrumenten uit de 14e eeuw zoals een spinet, virginaal of een muselaar (lees er hier meer over).


Uiteindelijk heeft meneer Cristofori voor zijn dood op 27 januari 1731 in totaal vier instrumenten gebouwd waarvan de oudste in het muziekinstrumentenmuseum in Florence tentoongesteld staat.

Hoe ziet het instrument er dan uit?
Het is even zoeken naar een foto, maar uiteindelijk kom ik via de site van het museum zelf uit bij onderstaande plaatje (link).

Bron: galleriaaccademiafirenze

Het instrument wordt beschreven als een ovale spinet met een rechthoekig klankbord dat aan weerszijde uitschuift om een soort van ovaal met puntig uiteinde te creëren.

Een spinet?
Uh nee.. het is geen halve doodskist met toetsen.. maar een snaarinstrument dat behoort tot de klavecimbels. Het instrument wordt op dezelfde wijze bespeeld maar onderscheidt zich van de manier waarop de snaren geplaatst zijn: ze liggen namelijk niet in het verlengde van de toetsen, maar in een soort hoek. De oudste spinet dateert naar alle waarschijnlijkheid uit 1503 en is gebouwd door – je raadt het al – meneer (Giovanni) Spinet.

Fa.Klop te Barneveld - Spinet - Nederland - 1975 - Catawiki
Bron: Catawiki

En daarmee komen wij ten einde aan het eerste deel in deze serie 😄.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s